Vì sao Ethereum đang xem xét lại chiến lược "ưu tiên rollup" vào năm 2026?

Trong suốt nhiều năm, Ethereum (ETH) luôn đặt ưu tiên hàng đầu vào việc đảm bảo tính bảo mật trên mạng chính (mainnet), trong khi vai trò tăng cường tốc độ và khả năng mở rộng được giao phó cho các giải pháp Layer 2 (L2). Hệ sinh thái Ethereum từng xem L2 như những ” phân vùng thương hiệu” và là phần mở rộng trực tiếp của mạng lưới.

Tuy nhiên, đến năm 2026, tầm nhìn này không còn phản ánh đúng thực tế phát triển của hệ sinh thái. Vitalik Buterin, nhà sáng lập Ethereum, đã thừa nhận rằng Layer 2 không còn chỉ đơn thuần đóng vai trò là công cụ mở rộng.

Những thay đổi lớn, bao gồm việc tăng giới hạn gas và các nâng cấp kỹ thuật liên tục, đã cải thiện hiệu suất của mainnet nhanh hơn mong đợi. Trong khi đó, nhiều dự án Layer 2 phải đối mặt với áp lực từ các quy định và yêu cầu kinh doanh, khiến quá trình phi tập trung hóa bị chậm lại hoặc thậm chí bị từ bỏ.

Những biến động này đã tạo ra sự bất định, đồng thời làm thay đổi mối quan hệ vốn có giữa Layer 1 và Layer 2 trong hệ sinh thái Ethereum.

Ba thay đổi lớn định hình lại bối cảnh Layer 2

Trong một tập gần đây của podcast Unchained, Austin Griffith và Karl Floersch đã tham gia thảo luận về tương lai của Layer 2, khi Vitalik Buterin đặt câu hỏi liệu tầm nhìn ban đầu về việc mở rộng của Ethereum có còn phù hợp trong bối cảnh hiện tại.

Trước tiên, Ethereum hiện nay đã tự mình cải thiện khả năng mở rộng thông qua việc tăng giới hạn gas và các nâng cấp kỹ thuật không ngừng. Những cải tiến này giúp gia tăng đáng kể sức chứa của mạng lưới, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào Layer 2 để duy trì chi phí giao dịch thấp. Theo đó, vai trò thiết yếu của L2 trong việc giữ giá giao dịch ở mức phải chăng đã giảm đi đáng kể.

Thứ hai, trong những năm gần đây, nhiều mạng Layer 2 đã chậm lại trên hành trình hướng tới phi tập trung hóa. Áp lực từ các quy định pháp lý và yêu cầu kinh doanh đã khiến một số dự án buộc phải từ bỏ mục tiêu phi tập trung hoàn toàn. Điều này đi ngược lại với ý tưởng ban đầu rằng các Layer 2 sẽ phản ánh niềm tin và cơ chế quản trị của Ethereum.

Thứ ba, các Layer 2 hiện không còn giữ được sự đồng nhất trong mức độ tin cậy trên toàn bộ hệ sinh thái. Thay vì hoạt động như một phần mở rộng liền mạch của Ethereum, chúng giờ đây tồn tại trong một phổ rộng, từ những mạng được bảo mật chặt chẽ bởi Ethereum cho đến những mạng hoạt động độc lập hơn nhưng đi kèm với rủi ro cao hơn.

Những thay đổi này cho thấy Layer 2 không còn đơn thuần là phần mở rộng của Ethereum. Thay vào đó, chúng đã trở thành một hệ sinh thái đa dạng với nhiều vai trò và ưu tiên khác nhau, từ đó định hình lại cách cộng đồng nhìn nhận về chiến lược mở rộng của Ethereum.

Tương lai của Layer 2: Định hình lại vai trò trong hệ sinh thái Ethereum

Một câu hỏi lớn đang được đặt ra: Layer 2 thực sự đang trở thành điều gì?

Theo Karl Floersch, câu trả lời phụ thuộc vào việc chúng ta nhìn nhận Ethereum như một mạng lưới công nghệ hay một nền văn hóa chung. Ông cho rằng, những dự án như Optimism ban đầu được xây dựng để mở rộng Ethereum, nhưng giờ đây đã phát triển thành các nền tảng độc lập với tầm nhìn riêng.

Floersch nhấn mạnh:

“Optimism được xây dựng để mở rộng Ethereum và thúc đẩy những bước tiến ở biên giới công nghệ.”

Điều đó cho thấy, chỉ nhanh hơn và rẻ hơn là chưa đủ. Các Layer 2 giờ đây cần xác định rõ ràng các trường hợp sử dụng và mang lại giá trị vượt trội để duy trì sự cạnh tranh. Trong khi đó, mạng chính của Ethereum đang dần lấy lại vai trò trung tâm nhờ vào các cải tiến vượt bậc.

Mục tiêu tối thượng: Tái định nghĩa vai trò của Layer 2

Khi phí giao dịch trên mainnet giảm xuống và tính bảo mật vẫn giữ vững vị thế hàng đầu, ngày càng nhiều nhà phát triển quay trở lại với Layer 1. Chi phí thấp hơn, các đảm bảo bảo mật mạnh mẽ hơn, và sự gia tăng của các ứng dụng dựa trên AI đang khiến mainnet trở nên hấp dẫn hơn, đặc biệt đối với các ứng dụng đòi hỏi tính bảo mật cao hơn tốc độ.

Trong khi đó, mặc dù các mạng Layer 2 vẫn chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ về lượng người dùng, nhưng tổng giá trị tài sản mà chúng bảo vệ lại đang giảm dần. Điều này trùng khớp với nhận định gần đây của Vitalik Buterin rằng chiến lược “ưu tiên rollup” ban đầu của Ethereum không còn phản ánh đúng thực tế hiện tại.

Dữ liệu từ L2Beat chỉ ra rằng người dùng ngày càng phụ thuộc vào các giải pháp rollup để thực hiện giao dịch nhanh và chi phí thấp. Tuy nhiên, lượng tài sản được bảo vệ bởi mức độ bảo mật của Ethereum lại giảm đi đáng kể.

Khoảng cách ngày càng lớn này cho thấy các Layer 2 đang dần chuyển mình thành những nền tảng tập trung vào thực thi, thay vì tiếp tục đóng vai trò là các trung tâm lưu trữ giá trị lớn. Điều này buộc Ethereum phải xem xét lại vai trò dài hạn của Layer 2 trong chiến lược phát triển toàn diện của mình.

Ông Giáo