[Bài xã luận] Tiền điện tử, cần vượt qua tranh cãi về "lợi nhuận" để giải quyết vấn đề "tin cậy"

Trong thị trường tiền điện tử, “Lợi (Interest)” luôn là một chủ đề nóng. Vốn chuyển hướng để tìm kiếm lợi nhuận cao hơn so với tiết kiệm ngân hàng, trong khi giới tài chính truyền thống vẫn giữ thái độ cảnh giác. Tạp chí của chúng tôi từng chỉ trích gay gắt ngành ngân hàng cản trở đổi mới, chỉ bảo vệ lợi ích cũ. Tất nhiên, việc ngân hàng cố gắng bảo vệ lợi nhuận là sự thật, và những chỉ trích này vẫn còn hiệu lực.

Tuy nhiên, chúng ta cần nhìn nhận vấn đề này một cách bình tĩnh hơn, theo phương pháp lập luận gọi là “Steelman(Steelman)”. Nếu lượng lớn vốn ban đầu gửi vào ngân hàng rút ra quy mô lớn, chảy vào hệ sinh thái tiền điện tử, sẽ xảy ra điều gì? Đây không đơn thuần là ngân hàng cảm thấy đau đớn. Chi phí huy động vốn của ngân hàng sẽ tăng cao hơn và trở nên không ổn định hơn.

Chi phí tăng này chắc chắn sẽ dẫn đến việc tăng lãi suất cho vay và siết chặt quy trình xét duyệt khoản vay. Nhóm đối tượng đầu tiên và cảm nhận rõ rệt nhất nỗi đau này không phải là các doanh nghiệp lớn hay các cá nhân có tài sản ròng cao. Chính là các doanh nghiệp vừa và nhỏ(SME) và người tiêu dùng có tín dụng thấp.

Đây chính là thử thách thực sự mà ngành công nghiệp tiền điện tử đang đối mặt. Giờ không còn là thời điểm để khoe khoang “chúng tôi có thể cung cấp lãi suất cao hơn” nữa. Nếu trở thành một bể chứa vốn thay thế cho tiết kiệm, thì “hệ thống tín dụng thay thế” tương ứng là gì? Cần phải trả lời câu hỏi này.

Bản chất của tạo dựng tín dụng và thách thức của tiền điện tử

Ba nguyên tắc hoạt động của hệ thống tín dụng gồm: ① Vốn chịu rủi ro(Risk-bearing capital), ② Xét duyệt và quản lý khoản vay(Underwriting and servicing), ③ Cấu trúc đủ khả năng chịu đựng khủng hoảng(Structure that survives stress).

Giả sử vốn lưu chuyển ngoài hệ thống ngân hàng, tức là trên blockchain, chúng ta có thể khám phá hai giải pháp.

Thứ nhất, dựa trên cung cấp tín dụng từ vốn của nhà đầu tư(Investor-funded Credit). Ngân hàng hoặc các tổ chức cho vay chuyên nghiệp vẫn chịu trách nhiệm phát hành và quản lý khoản vay, nhưng nguồn vốn của họ được thay thế từ tiết kiệm ngắn hạn bằng vốn dài hạn của nhà đầu tư (như thanh khoản tiền điện tử, v.v.). Đây cũng là mô hình tương lai của RWA (tài sản thế giới thực) hoặc token hóa.

Tuy nhiên, có một khó khăn ở lĩnh vực “tài chính quan hệ”. Dữ liệu vay của các doanh nghiệp vừa và nhỏ rối rắm, thông tin định tính(Soft information) rất quan trọng, và tính chất khoản vay cũng đa dạng. Điều này khiến việc tiêu chuẩn hóa và “chứng khoán hóa dễ dàng(Securitize)” như vay thế chấp nhà ở trở nên khó khăn. Cuối cùng, để blockchain giải quyết vấn đề này, cần vượt ra ngoài việc phát hành token đơn thuần, đòi hỏi dữ liệu tốt hơn, công nghệ xét duyệt khoản vay tiên tiến hơn và hạ tầng thu hồi nợ làm nền tảng.

Thứ hai, nâng cao hiệu quả ngành ngân hàng thông qua công nghệ. Nếu vì cạnh tranh mà buộc phải tăng lãi suất tiền gửi, thì việc giảm mạnh chi phí vận hành bằng công nghệ chính là cách duy trì khả năng cung cấp tín dụng.

Vì một nền tài chính bền vững

Cho đến nay, chúng ta đã dành quá nhiều năng lượng để tranh luận “lợi nhuận đến từ đâu”. Giờ đây, nên chuyển hướng năng lượng đó sang xây dựng “hệ thống tín dụng mà chúng ta thực sự mong muốn là gì”.

Giải pháp bền vững có thể đến từ hệ thống ngân hàng tốt hơn, hoặc từ thị trường tín dụng mới do nhà đầu tư dẫn dắt trong lĩnh vực tiền điện tử, hoặc là con đường thứ ba. Điều cốt yếu là, tiền điện tử phải vượt ra khỏi vai trò đơn thuần là phương tiện tăng giá tài sản, để biến thành chủ thể giải quyết vấn đề then chốt của nền kinh tế thực – đó chính là “tín dụng”.

Trong khi đảm bảo các kênh vay vốn cho người dân và các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông suốt, thì việc tạo ra dòng chảy tài chính đổi mới chính là giá trị thực mà tiền điện tử cần chứng minh.