#夏日创作营 Nhóm tài sản gồm vàng, dầu và cổ phiếu Mỹ đồng loạt tăng giá, đồng yên lao dốc mạnh nhất trong 40 năm, vì sao lại “lạ” như vậy?

Trong thời gian gần đây, thị trường tài chính toàn cầu xảy ra một chuyện mà mọi nhà kinh tế cũng không thể giải thích được. Vàng tăng, dầu tăng, đồng tăng, chứng khoán Mỹ tăng, và cả USD cũng tăng. Năm loại tài sản vốn dĩ phải đánh nhau lẫn nhau, lại “nắm tay nhau” cùng đi lên. Chỉ có đồng yên bị đè xuống ma sát trên mặt đất. Tỷ giá USD/JPY trực tiếp chạm 163, mức thấp gần 40 năm kể từ năm 1986.
Các nhà phân tích Phố Wall thức trắng đêm lật tung các báo cáo, cố dùng đủ loại mô hình để giải thích hiện tượng bất thường này, nhưng dù “khớp” kiểu gì cũng không đúng. Thực ra chẳng cần phức tạp đến vậy—đây không phải “thị trường trục trặc”, mà là một vở kịch địa chính trị trên sân khấu tài chính. Mỗi cây nến đều giấu một câu chuyện địa chính trị đang diễn ra phía sau.
Thứ nhất: eo biển Hormuz—đang bị khóa chặt.
Ngày 8/7, Trump tại hội nghị thượng đỉnh NATO, trước mặt cả thế giới, tuyên bố thỏa thuận ghi nhớ Mỹ-Iran đã “kết thúc”. Ngay sau đó, quân đội Mỹ liên tiếp nhiều đêm không kích vào Iran, phạm vi từ các bệ phóng tên lửa ven biển kéo dài đến các nhà máy điện và cầu cống ở sâu trong nội địa. Mục tiêu rất rõ ràng—tập trung hoàn toàn vào các điểm kiểm soát then chốt của Iran đối với eo biển Hormuz.
Giới chuyên gia quân sự nhận định khá nhất quán: đây không phải đòn trừng phạt, mà là hành động có tính hệ thống nhằm tước đi năng lực kiểm soát quân sự của Iran đối với eo biển.
Phản ứng của Iran còn nhanh hơn bất kỳ ai tưởng tượng. Ngày 19/7, hãng tin Fars dẫn lời các nguồn tin thuộc Vệ binh Cách mạng Iran cho biết lượng thông quan qua eo biển Hormuz đã giảm về 0. Tuyến cổ họng này—đảm nhiệm khoảng 1/5 lượng vận chuyển dầu mỏ toàn cầu—đã bị Iran bóp nghẹt.
Trong điều kiện bình thường, các quốc gia dọc Vịnh Ba Tư xuất khẩu hơn 20 triệu thùng dầu thô mỗi ngày; hiện nay, lượng xuất khẩu dầu thô của Iraq, Kuwait và Iran đã bị cắt giảm hơn 60%. Lượng thông hành trung bình qua eo biển từ trước ngày 15/7, trên 20 tàu, đến ngày 16/7 đã rơi xuống chỉ còn một con số.
Mỹ cũng không rảnh. Ngày 14/7, Mỹ tuyên bố khôi phục phong tỏa đường biển đối với Iran, phạm vi bao phủ toàn bộ các cảng và khu vực ven biển của Iran, không phân biệt cờ treo của tàu thuyền. Bạn phong tỏa eo biển, tôi phong tỏa cảng. Hai cường quốc cùng phô diễn tư thế “siết cổ” trên một tuyến thủy đạo hẹp nhất chỉ vài chục km. Đây không phải đánh nhau, mà là cùng siết cổ nhau. Ai trước buông tay, người đó thua.
Thứ hai: eo biển Mandeb—khóa thứ hai đã được treo lên.
Nếu bạn nghĩ eo biển Hormuz bị khóa đã đủ “chết người”, thì tin tiếp theo có thể khiến bạn khó ngủ hơn. Ngày 20/7, lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố áp đặt “cấm vận trên biển” đối với Saudi Arabia, lập tức có hiệu lực. Người phát ngôn của Houthi nói thẳng: đây là “đáp trả bằng phong tỏa”.
Họ nhắm tới eo biển Mandeb. Eo biển này nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương, là tuyến đường biển ngắn nhất giữa châu Âu và châu Á. Các nước vùng Vịnh như Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Bahrain… về xuất khẩu năng lượng, ngoài tuyến qua eo biển Hormuz, con đường chính khác là đi từ Biển Đỏ qua eo biển Mandeb để vào Ấn Độ Dương. Hiện tại, eo biển Hormuz bị Iran khóa, còn eo biển Mandeb bị Houthi đe dọa.
Không phải ngẫu nhiên. Phía sau lực lượng Houthi đứng ai? Iran. Phía sau Iran đứng ai? Cả “trục Kháng cự”. Bạn đánh vào một điểm của tôi, tôi siết cổ bạn ở cả hai eo biển cùng lúc.
Hormuz và Mandeb—hai “cổ họng” năng lượng lớn nhất thế giới cùng chịu áp lực. Đây không phải là kịch bản “1 cộng 1 bằng 2”, mà là “1 cộng 1 bằng 3, thậm chí 4” theo chuỗi phản ứng liên hoàn. Các công ty vận tải bắt đầu lên lại tuyến đường, cho tàu vòng qua mũi Hảo Vọng; mỗi chuyến đi sẽ dài thêm hơn chục ngày, chi phí bảo hiểm tăng thẳng gấp đôi. Những chi phí này cuối cùng sẽ tràn vào giá dầu, vào giá cả, và vào hóa đơn sinh hoạt của từng người bình thường.
Thứ ba: vì sao đồng yên lại trở thành kẻ thảm nhất?
Đồng yên rơi xuống dưới 163, lập mức thấp kỷ lục 40 năm.
Bạn biết lần gần nhất đồng yên ở đúng mức này là khi nào không? Năm 1986. Khi đó, chưa lâu sau khi Hiệp định Plaza được ký xong, Nhật Bản đang bị Mỹ “đè đầu” để tăng giá đồng yên. Bốn thập kỷ sau, đồng yên lại trở về điểm xuất phát, nhưng lần này không phải bị ép tăng giá, mà bị ép giảm giá.
Sự sụp đổ của đồng yên có 3 tầng nguyên nhân, và tầng nào cũng liên quan đến địa chính trị.
Tầng thứ nhất: chênh lệch lãi suất Mỹ-Mỹ. Tháng 6, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản vừa tăng lãi suất lên 1%, mức cao nhất trong 31 năm. Nhưng lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vẫn trên 4%, tiền chảy từ Nhật sang Mỹ—nên đồng yên không giảm mới lạ.
Tầng thứ hai: cú sốc giá dầu. Nhật Bản gần như toàn bộ năng lượng đều phải nhập khẩu; giá dầu tăng vọt làm chi phí nhập khẩu đội lên ngay, cán cân thương mại xấu đi, khiến đồng yên tất nhiên chịu áp lực. Mà nguồn gốc của việc giá dầu tăng vọt không nằm ở cung-cầu, mà nằm ở eo biển Hormuz.
Tầng thứ ba: chính sách “mất tác dụng”. Bộ Tài chính Nhật Bản trong giai đoạn 4-5 năm nay đã can thiệp thị trường bằng 117,3 nghìn tỷ yên, lập kỷ lục. Hiệu quả chỉ duy trì được vài tuần. Thị trường đã miễn nhiễm hoàn toàn với các lời cảnh báo miệng—bạn nói của bạn, tôi cứ bán tiếp.
Điểm giao nhau của 3 lực này chính là địa chính trị. Mỹ đánh nhau ở Trung Đông, còn Nhật Bản trả tiền ở châu Á. Fed duy trì lãi suất cao, còn Ngân hàng Trung ương Nhật Bản bị buộc tăng lãi suất nhưng không dám tăng quá mạnh—tăng thêm thì nền kinh tế Nhật Bản mong manh vốn đã không chịu nổi; không tăng thì đồng yên tiếp tục rơi xuống thành “tờ giấy rách”. Chính phủ Nhật Bản bị kẹp giữa hai bên, chọn thế nào cũng sai. Đây chính là cái giá khi đi sau Mỹ làm đồng minh—bạn có nghĩa vụ, nhưng không có quyền phát biểu.
Có thể nói, “đại hợp xướng” tăng giá tài sản này, đằng sau mỗi nốt nhạc đều là tiếng súng địa chính trị.
Vàng tăng vì eo biển Hormuz bị khóa;
Dầu tăng vì hai “cổ họng” năng lượng lớn nhất đồng thời chịu áp lực;
USD tăng vì Mỹ điên cuồng khuếch trương sự hiện diện ở Trung Đông;
Đồng yên giảm vì Nhật Bản đang thay người khác đổ máu cho cuộc xung đột này.
Bản chất của “đại hợp xướng” này là Mỹ đánh một cuộc chiến tiêu hao ở eo biển Hormuz mà không thể thắng, còn Iran khóa đồng thời hai eo biển, siết chặt hai “cổ họng” năng lượng của thế giới; và Nhật Bản lại mua đơn cho chiến tranh của người khác!