Gần đây tôi đã xem một số chia sẻ của ông Duân Vĩnh Bình về mô hình kinh doanh, cảm thấy rất đáng để suy ngẫm. Ông đặt tiêu chí đầu tiên để đánh giá đầu tư chính là mô hình kinh doanh, với logic cốt lõi là tìm những loại hình kinh doanh liên tục tạo ra dòng tiền, giống như "máy in tiền" mà đối thủ khó bắt chước.

Ông Duân Vĩnh Bình tổng kết năm tiêu chuẩn đánh giá, tôi thấy rất thực tế. Thứ nhất là dòng tiền và khả năng sinh lợi phải ổn định và bền vững, nói cách khác là công ty này trong tương lai sẽ liên tục kiếm tiền. Ông nhấn mạnh việc mua bán công ty về bản chất là mua dòng tiền tương lai đã được chiết khấu, nên không phải xem lợi nhuận trên sổ sách có đẹp đến đâu, mà là dòng tiền thực tế có thể liên tục chảy vào hay không.

Tiêu chuẩn thứ hai là hàng rào cạnh tranh, tức là khả năng duy trì lợi thế cạnh tranh lâu dài. Ông thẳng thắn nói rằng, mô hình kinh doanh không có lợi thế cạnh tranh rõ ràng gần như không thể gọi là mô hình tốt, vì lợi nhuận đến từ việc không có cạnh tranh. Đó là lý do tại sao các công ty như Apple, Moutai có thể tăng giá liên tục mà vẫn giữ chân khách hàng, vì họ có những thứ khách hàng không thể thiếu.

Tiêu chuẩn thứ ba là tài sản nhẹ, lợi nhuận cao. Mô hình kinh doanh tốt không cần phải bỏ ra liên tục số tiền lớn để duy trì, mà có thể dùng ít vốn nhất để đổi lấy lợi nhuận cao nhất. Ngược lại, những doanh nghiệp cần liên tục đầu tư lớn để tồn tại, ông gọi đó là "kinh doanh khổ sở", dù có kiếm được tiền nhưng rất mệt mỏi.

Tiêu chuẩn thứ tư là khả năng chống chịu biến động. Mô hình kinh doanh tốt ít bị ảnh hưởng bởi công nghệ mới, thay đổi chính sách hoặc xu hướng tiêu dùng. Ông dùng hình ảnh "dài sườn, tuyết dày" để mô tả, sườn dài là chu kỳ ngành dài, tuyết dày là lợi nhuận dồi dào, tỷ lệ giữ chân cao, loại hình kinh doanh này có thể đi xa.

Cuối cùng là quyền định giá, khả năng tăng giá mà không mất khách hàng mới là điều cốt lõi. Ông nhấn mạnh rằng quyền định giá này đến từ giá trị không thể thay thế, chứ không phải vị trí độc quyền. Bạn thấy Apple qua các thế hệ sản phẩm đều tăng giá, Moutai hàng năm đều tăng giá ổn định, đều dựa trên logic này.

Thực ra, điểm tinh tế của bộ khung đánh giá của ông nằm ở chỗ nó không tìm kiếm những doanh nghiệp siêu lợi nhuận, mà là những doanh nghiệp có thể kiếm tiền lâu dài, khó bị đối thủ sao chép. Điều này đặc biệt có giá trị tham khảo cho các nhà đầu tư bình thường khi chọn công ty.