Trong quá trình phát triển của tiền điện tử, hiếm có trường hợp nào gây tranh luận rộng rãi như tranh cãi về mixer — liên quan đến quyền riêng tư, trách nhiệm của nhà phát triển, giới hạn quyền lực của cơ quan quản lý, thậm chí cả vấn đề bảo vệ pháp lý của mã nguồn mở. Đây không chỉ là một câu chuyện kỹ thuật, mà còn là hình ảnh thu nhỏ của sự đụng độ giữa đổi mới Web3 và thực thi chống rửa tiền.

**Mixer là gì?**

Nói đơn giản, mixer là một công cụ bảo mật quyền riêng tư trong lĩnh vực mã hóa. Nó hoạt động dựa trên các blockchain tương thích EVM như Ethereum, với nguyên lý cốt lõi là sử dụng công nghệ chứng minh không kiến thức để thực hiện các giao dịch ẩn danh. Người dùng gửi tiền vào "bể chứa", giao thức sẽ xáo trộn nguồn gốc của số tiền, sau đó cho phép bạn rút ra số tiền tương đương từ một địa chỉ khác — như vậy, hành trình của giao dịch sẽ bị che khuất, giống như việc giao dịch bằng tiền mặt trong thực tế.

**Nguồn gốc và ý tưởng thiết kế của dự án**

Năm 2019, ba nhà phát triển người Nga — Roman Storm, Roman Semenov và Alexey Pertsev đã thành lập dự án này. Điều quan trọng nhất là, vào tháng 5 năm 2020, họ đã chính thức từ bỏ quyền kiểm soát đối với giao thức thông qua một "lễ đặt niềm tin" (trustless setup). Khi lễ này hoàn tất, hợp đồng thông minh trở nên không thể sửa đổi, không ai có thể thay đổi, kể cả chính người sáng lập. Thiết kế này nhằm mục đích làm hệ thống thực sự phi tập trung, nhưng sau này, lựa chọn này trở thành trung tâm của các tranh chấp pháp lý.

**Tại sao lại trở thành tâm điểm tranh cãi?**

Chính phủ Mỹ cáo buộc rằng, giao thức này đã bị sử dụng để rửa tiền vượt quá 7 tỷ USD. Trong đó nổi bật là nhóm hacker Triều Tiên Lazarus Group đã rút 455 triệu USD từ một vụ vi phạm an ninh qua công cụ này. Điều này đặt ra một câu hỏi nan giải: Một hệ thống hoàn toàn phi tập trung về mặt kỹ thuật, các nhà phát triển đã từ bỏ quyền kiểm soát, thì ai sẽ chịu trách nhiệm về việc sử dụng sai mục đích của nó? Là nhà phát triển? Là người dùng? Hay chính công nghệ này vốn dĩ không nên tồn tại?

Cân bằng giữa công cụ quyền riêng tư và thực thi chống rửa tiền luôn là chủ đề nhạy cảm nhất trong hệ sinh thái mã hóa.