Các startup hạt nhân đang đối mặt với thử thách lớn nhất: liệu họ có khả năng sản xuất hàng loạt?

Ngành công nghiệp năng lượng hạt nhân đang trải qua thời khắc đột phá. Các nhà đầu tư đang đổ vốn ồ ạt vào các dự án lò phản ứng nhỏ mô-đun, và các startup trong vòng vài tuần của năm 2025 đã huy động được tới 1,1 tỷ đô la. Sự nhiệt huyết này thúc đẩy những thất vọng kéo dài của ngành — các nhà máy phản ứng khổng lồ như Vogtle 3 và 4 ở Georgia (mỗi cái có công suất trên 1 gigawatt) đã tiêu tốn thêm 20 tỷ đô la nữa và xuất hiện muộn hơn dự kiến tám năm.

Ý tưởng về thế hệ mới của startup hạt nhân nghe có vẻ hấp dẫn: giảm kích thước, tăng số lượng đơn vị, áp dụng các kỹ thuật sản xuất hàng loạt vốn quen thuộc trong ngành ô tô hoặc điện tử tiêu dùng. Về lý thuyết — mỗi lô hàng mới nên được sản xuất rẻ hơn và hiệu quả hơn. Vấn đề là, lý thuyết này thực tế lại khó thực hiện hơn nhiều so với tưởng tượng.

Xưởng Mỹ đã rỗng từ bốn thập kỷ

Milo Werner, đối tác của quỹ đầu tư DCVC, nêu ra vấn đề ít người để ý: Hoa Kỳ đơn giản là đã quên cách xây dựng nhà máy. “Chẳng có nhà máy sản xuất quy mô lớn nào được xây dựng ở đây trong 40 năm” — Werner nói, người có kinh nghiệm cả trong Tesla lẫn Fitbit, nơi cô trực tiếp điều hành việc khởi động sản xuất tại Trung Quốc.

Hậu quả? Chuỗi cung ứng bị đứt gãy, và nguyên vật liệu phải nhập khẩu. Các chuyên gia làm việc trong lĩnh vực sản xuất hạt nhân có thể liệt kê từ năm đến mười nguyên liệu mà đơn giản là chúng ta không sản xuất tại Mỹ. Điều này đặt các startup vào tình thế hoàn toàn khác so với Tesla, dù Tesla từng gặp khó khăn khi mở rộng quy mô Model 3, nhưng ít nhất vẫn hoạt động trong ngành mà Mỹ còn giữ được kinh nghiệm.

Vốn không phải là vấn đề chính, nhưng con người mới là thử thách

Các startup hạt nhân đang ở trong tình thế thuận lợi về tài chính — “họ có dư thừa vốn” — Werner nhấn mạnh. Chi phí xây dựng nhà máy truyền thống thường cản trở tham vọng của các doanh nghiệp, nhưng ở đây thì không.

Thông tin xấu hơn liên quan đến nguồn nhân lực. Kiến thức về xây dựng và quản lý nhà máy phân tán và thiếu hụt. Không chỉ về các operator máy móc, mà còn về các nhóm chuyên môn toàn diện: từ quản lý nhà xưởng, kỹ sư quy trình, đến các giám đốc tài chính. “Chúng ta đã ngồi 40 năm như trên ghế sofa. Chạy marathon ngày hôm sau là kế hoạch tồi,” Werner minh họa quy mô của vấn đề.

Modular như con đường dẫn đến thành công

Có một số hướng đi được xem là khả thi. Các startup nên xây dựng các nguyên mẫu đầu tiên gần các nhóm kỹ thuật — từ đó có thể liên tục hoàn thiện quy trình sản xuất. Phương pháp mô-đun là then chốt: bắt đầu từ sản xuất số lượng nhỏ, thu thập dữ liệu, rồi dần dần mở rộng quy mô.

Các nhà đầu tư đánh giá cao sự thận trọng như vậy. Tính thực tế cũng đòi hỏi phải chấp nhận thời gian: để đạt được lợi ích từ sản xuất hàng loạt là chuyện của nhiều năm, thậm chí vài thập kỷ. Phần lớn các startup hạt nhân hiểu rõ điều này — thay vì xây dựng các nhà máy phản ứng khổng lồ ngay lập tức, họ sẽ tập trung vào các giải pháp nhỏ, mô-đun.

Nói cách khác: các startup cần phải học đi trước khi chạy. Đối với ngành hạt nhân, đây sẽ là bài kiểm tra không chỉ về đổi mới công nghệ mà còn về khả năng đưa các ý tưởng vào thực tế.