#IranProposesHormuzStraitReopeningTerms Trục trung tâm Tehran: Phân tích đề xuất của Iran để mở lại Eo biển Hormuz

Trong một động thái ngoại giao quan trọng nhằm phá vỡ thế bế tắc bạo lực, Iran đã truyền đạt một đề xuất hòa bình mới tới Hoa Kỳ qua trung gian Pakistan. Kế hoạch này, được các phương tiện truyền thông như Axios và WION đưa tin, đề xuất một lối thoát tiềm năng cho cuộc xung đột hiện tại bằng cách đề nghị xem xét lại trình tự đàm phán: Eo biển Hormuz sẽ được mở lại và phong tỏa hải quân của Mỹ sẽ được dỡ bỏ trước khi bắt đầu các cuộc đàm phán hạt nhân chính thức .

Đề xuất này đến trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chịu áp lực do việc đóng cửa, với Goldman Sachs ước tính rằng sản lượng dầu thô vùng Vịnh Ba Tư đã bị cắt giảm hơn 50% . Dưới đây là phân tích về đề xuất, hậu quả địa chính trị cho các quốc gia Vùng Vịnh, và các bài toán chiến lược mà Washington đang đối mặt.

Yếu tố cốt lõi của đề xuất Iran (qua Pakistan) Thái độ hiện tại của Mỹ
Mở lại hoàn toàn Eo biển Hormuz & chấm dứt phong tỏa hải quân Duy trì phong tỏa; giữ áp lực lên xuất khẩu dầu mỏ
Đàm phán chương trình hạt nhân Trì hoãn đến "giai đoạn sau" Phải ưu tiên ngay lập tức để chấm dứt làm giàu uranium
Tình trạng ngừng bắn Gia hạn đình chiến hoặc chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn Tạm thời đình chiến; thích lợi thế ngắn hạn

Chiến lược "Hormuz Trước"

Đề xuất của Tehran khéo léo định hình lại thế bế tắc ngoại giao. Bằng cách đề xuất các cuộc thảo luận hạt nhân—đặc biệt liên quan đến việc làm giàu và tích trữ uranium—được hoãn lại để sau, Iran tìm cách dỡ bỏ phong tỏa kinh tế tàn khốc ngay lập tức để đổi lấy giảm leo thang xung đột .

Theo các nguồn tin được cập nhật về các cuộc đàm phán, Iran đang đề xuất một "kế hoạch hai giai đoạn." Giai đoạn một liên quan đến việc kéo dài lâu dài đình chiến hiện tại hoặc chấm dứt vĩnh viễn chiến tranh, trong đó Mỹ sẽ ngừng các nỗ lực cản trở hàng hải. Chỉ đến giai đoạn hai, các bên mới thảo luận về "chủ đề khó nhất": số phận của chương trình hạt nhân Iran . Các quan chức đã gợi ý khả năng thu phí vận chuyển qua eo biển—một đề xuất mà các quốc gia Vùng Vịnh được cho là đã phản đối .

Các quốc gia Vùng Vịnh trong trạng thái bấp bênh

Trong khi Washington và Tehran tham gia các cuộc đàm phán "tinh tế", các vương quốc Ả Rập của Vùng Vịnh Ba Tư đang mắc kẹt trong cơn ác mộng kinh tế. Các báo cáo từ khu vực cho thấy rằng ngay cả khi một đình chiến mong manh vẫn giữ vững, các vết thương kinh tế ngày càng sâu sắc. Việc đóng cửa Eo biển Hormuz đã buộc các quốc gia như Qatar phải ngừng sản xuất LNG, trong khi ngành du lịch của Dubai—một trụ cột trong chiến lược đa dạng hóa khỏi dầu mỏ—đang chịu cảnh khách sạn vắng vẻ và nhân viên nghỉ phép không lương .

Các nhà phân tích nhận định Iran đã thành công trong việc tạo ra "các mức độ đe dọa khác nhau," khiến các quốc gia Vùng Vịnh mất cân bằng. "Mỹ thực sự đã mở ra một chiếc hộp Pandora cho các quốc gia Vùng Vịnh," Dania Thafer, giám đốc của Diễn đàn Quốc tế Vùng Vịnh, nói với AFP. Nếu Iran được phép duy trì "quyền phủ quyết đối với nền kinh tế của họ vô thời hạn" thông qua kiểm soát hiệu quả eo biển, đó sẽ là "một tình huống cực kỳ thách thức" đối với Saudi Arabia và UAE .

Thách thức về sức mạnh đòn bẩy của Washington

Đối với chính quyền Trump, đề xuất mới nhất của Iran đặt ra một bài toán chiến thuật. Từ góc nhìn của Tehran, trì hoãn các cuộc đàm phán hạt nhân cho phép họ giảm bớt áp lực kinh tế trong nước mà không cần phải tháo dỡ ngay lập tức tài sản chiến lược quý giá nhất của họ (chương trình hạt nhân). Tuy nhiên, phát ngôn viên Nhà Trắng Olivia Wiles nhấn mạnh rằng Mỹ "chỉ sẽ đồng ý thỏa thuận nếu lợi ích của người Mỹ được đặt lên hàng đầu, và sẽ không bao giờ để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân" .

Trong nước, Tổng thống Trump đối mặt với áp lực từ các phe cánh hữu xem phong tỏa hải quân là đòn bẩy sống còn. Kết thúc phong tỏa mà không có nhượng bộ hạt nhân xác thực, được xác minh có thể bị coi là một sự rút lui. Tuy nhiên, từ chối đề xuất này mang lại rủi ro leo thang chiến tranh. Mỹ đã từ chối một đề nghị Iran trước đó với lý do "không đủ tốt," và Trump được cho là đã hủy các cuộc đàm phán dự kiến, tuyên bố Iran "đã đề nghị nhiều, nhưng chưa đủ" .

Vai trò của Pakistan và Nga

Bối cảnh ngoại giao đã chuyển dịch khỏi các địa điểm truyền thống của châu Âu. Islamabad đã nổi lên như trung gian chính, với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đi lại giữa Pakistan và Oman để truyền đạt các thông điệp. Hơn nữa, chuyến đi của Araghchi tới Saint Petersburg để gặp Vladimir Putin cho thấy vai trò tiềm năng của Nga như một người bảo đảm hoặc gây rối trong bất kỳ thỏa thuận nào cuối cùng .

Một con đường mong manh phía trước

Khi Tổng thống Trump chuẩn bị triệu tập đội ngũ an ninh quốc gia để xem xét đề xuất, thế giới đang theo dõi Eo biển. Trong khi Liên Hợp Quốc hoan nghênh việc mở lại tuyến đường thủy như một "bước đi đúng hướng," vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết . Iran đang tìm kiếm sự sống còn và giảm trừng phạt; Mỹ đang tìm cách giảm thiểu mối đe dọa hạt nhân.

Kế hoạch "Hormuz Trước" là một canh bạc mang tính rủi ro cao, ưu tiên ổn định kinh tế hơn trình tự phi hạt nhân hóa. Việc Washington có chấp nhận hay không việc sắp xếp lại này có thể quyết định liệu Vùng Vịnh có hướng tới một "lối thoát thể diện" hay sẽ rơi vào bất ổn sâu hơn.